THEMANUMMER - INBURGERING, IDENTITEIT, LOYALITEIT EN BURGERSCHAP
Onder de (gast)redactie van Hendrik Henrichs en Ed Jonker
Burgerschap en inburgering zijn begrippen die op dit moment sterk in de belangstelling staan. Er is een publiek debat gaande, waarin wanhopig gezocht wordt naar een definitie van ‘Nederlands staatsburgerschap’. Is een technisch-juridische kwalificatie afdoende of impliceert het ook culturele inhoud en zelfs politieke loyaliteit?
Het debat rond inburgering en immigratie is nauw verknoopt met het thema van ‘normen en waarden’ dat, net als burgerschap, minimalistisch en maximalistisch geïnterpreteerd kan worden. Eigenlijk gaat het om de vraag of er een Nederlandse identiteit bestaat die uitgaat boven het Nederlandse paspoort. Als dat laatste het geval is, rijst de vraag wat die identiteit dan inhoudt en wie haar vaststelt. Welke rol moet een dergelijke identiteit in het maatschappelijke verkeer spelen? Gaat het om onverplichtende culturele franje of om funderende politieke waarden? Hoe verhoudt een eenmaal vastgestelde Nederlandse identiteit zich tot concurrerende loyaliteiten als familiebanden, geloof en etniciteit?
Kortom, het thema van burgerschap en inburgering is actueel, maar niet modieus. Het zal ook na 2007 ongetwijfeld nog op de agenda staan. Want het politieke probleem is verweven met culturele en intellectuele debatten die grundlegend zijn (geweest) voor de vormgeving van onze samenleving, zowel in praktische als in theoretische zin. Bij dat laatste, het denken over de samenleving, heeft geschiedenis een belangrijke, inmiddels zeer omstreden rol gespeeld. Nu wordt opnieuw een beroep op historici gedaan om vorm te geven aan een aanvaardbare postmoderne, postkoloniale en postnationalistische, maar niettemin nationale identiteit. Er wordt gevraagd om een nieuwe canon voor het onderwijs, voor het museum en voor de inburgeringscursus. Redenen genoeg om aan deze materie een themanummer van het 'Tijdschrift voor Geschiedenis' te wijden.
Ten Geleide (Hendrik Henrichs en Ed Jonker)
Inleiding
- Inburgering. Identiteit, loyaliteit en burgerschap (Ed Jonker)
Modellen en reikwijdte van burgerschap
- Integration, assimilation and exclusion in the making of modern nations (Siep Stuurman)
- Burgerschap in Oost-Europa (Floribert Baudet)
- Europees burgerschap (Luuk van Middelaar)
- Van hamburger naar burger koe. Over de moeizame inburgering van niet-menselijke dieren (Dirk Jan Verdonk)
Concurrerende loyaliteiten: religie, burgerschap en mensenrechten in Nederland
- Internationale mensenrechten versus nationale soevereiniteit? Immigratie en inburgering in Nederland na 1945 (Maarten Kuitenbrouwer)
- Abraham Kuyper tussen gereformeerde natie en gereformeerde zuil (Jeroen Koch)
- ‘Geen essentieel bestanddeel der Nederlandsche nationaliteit’. Van katholieken in Nederland tot Nederlandse katholieken (Peter Raedts)
- De loyale gemeenschap. Moslimmigranten en nationale cohesie (Thijl Sunier)
- Heinrich von Treitschke, de liberale wortels van het Duitse antisemitisme en het Nederlandse inburgeringsdebat (David Wertheim)
Strategieën en rituelen van inburgering
- Wiedervereinigung, rituelen en artistieke conventies (Joes Segal)
- Sterren en strepen (Maarten van Rossem)
- Postkoloniale identiteitspolitiek van Caraïbische Nederlanders in drie hedendaagse herdenkingen (Erna Kerkhof)
- Identiteitsfabriek of Warenhuis van het Verleden? Inburgering en het Nationaal Historisch Museum (Hendrik Henrichs)
