 |
|
Nico Lettinck - Inleiding op het themanummer ‘Religie & Geweld’
De vraag in hoeverre godsdiensten het gebruik van geweld sanctioneren is actueel, maar niet nieuw. Geweld dat vanuit een bepaalde religieuze overtuiging gemotiveerd wordt, kent een lange traditie. In dit themanummer vormen recente gebeurtenissen aanleiding om het thema ‘Religie en Geweld’ in een breed historisch perspectief te plaatsen.
Maarten Kuitenbrouwer - Hedendaags oriëntalisme en occidentalisme? Strijdvragen rond 11 september
In hoeverre zijn oriëntalisme en occidentalisme nog wijd verbreid in de westerse en niet-westerse wereld? Deze vraag wordt besproken aan de hand van recente literatuur die verscheen na de aanslagen van 11 september 2001. In hoeverre werden de uiteenlopende reacties op deze gewelddadige acties bepaald door westers oriëntalisme en islamitisch occidentalisme? Hoe werd er gereageerd in de publieke opinie en in de media?
Dick Kooiman - Tempel versus moskee. Religie en geweld in India
In de geschiedenis van India is regelmatig sprake van gewelddadige conflicten tussen hindoes en moslims. In hoeverre spelen religieuze factoren hierbij een rol? Dit artikel geeft een historiografisch overzicht van de problematiek. Als ‘casus’ wordt uitgebreid aandacht besteed aan de goed voorbereide verwoesting van de moskee in Ayodhya door hindoes in december 1992 en aan de nasleep.
Doeko Bosscher - Over ‘Bloody Sunday’ en ‘Good Friday’. Religieus geweld in Ulster
Op ‘Bloody Sunday’ (30 januari 1972) werden in Derry 14 katholieke demonstranten door het Britse leger doodgeschoten. Dit betekende het begin van meer dan twintig jaar wreedheid en geweld in Noord-Ierland. Wat ging hieraan vooraf? Hoe heeft het zover kunnen komen en wat zijn de huidige perspectieven voor de beëindiging van het voortdurende geweld in Ulster?
Edwin van Meerkerk - Geweld, geloof, herinnering en identiteit. Hollandse hugenoten en het ‘trauma’ van 1685
De herinnering aan het geweld waarmee de herroeping van het edict van Nantes gepaard ging, is bewaard gebleven bij de hugenoten die naar de Republiek gevlucht zijn. Op welke wijze hebben zij dit trauma verwerkt? Door bestudering van preken en pamfletten van de refugiés is het mogelijk zicht te krijgen op hun groepsidentiteit.
Hans de Waardt - Religie, duivelspact en toverij
In de Republiek zijn de processen tegen tovenaars en heksen relatief vroeg gestaakt. Was dit, zoals de gereformeerde theoloog Voetius beweerde, te danken aan de Reformatie of speelden ook andere factoren een rol om te stoppen met het repressieve geweld tegen andersdenkenden? Welke rol speelde de ontwikkeling van de demonologie in dit proces?
Luc Panhuysen - Het optreden van de wederdopers in Munster, 1534-1535
Bij het thema ‘Religie en Geweld’ in historisch perspectief denkt men al snel aan het gewelddadige optreden van de wederdopers in Munster onder leiding van Jan van Leiden. Hun terroristische acties werden religieus gemotiveerd; de repressie door de overheid was uiterst gewelddadig. Wat waren hun motieven? Wat was het maatschappelijk klimaat in de zestiende eeuw in de Noordelijke Nederlanden en in Munsterland?
Wout van Bekkum - Joodse reacties op het Verdrijvingsedict van koning Ferdinand en koningin Isabel van Spanje (1492)
Bij het ontstaan van één Spaans koninkrijk hebben de overheid en de inquisitie nauw samengewerkt om het land vrij te maken van ketterse smetten. In dat kader werden de joden per edict gesommeerd het land te verlaten. Hoe hebben zij dit gedwongen vertrek collectief verwerkt? Op welke manier hebben deze Sefardische joden hun gevoelens verwoord in de literatuur?
Mirjam Schaap - Een gevecht met twee zwaarden? Machtsvertoon en geweldpleging bij de hervorming van franciscaanse kloosters rond het midden van de vijftiende eeuw
Ook binnen kloosterordes is sprake geweest van geweldsuitoefening om bepaalde religieus gemotiveerde doelstellingen te bereiken. De strijd tussen de franciscaanse observanten en conventuelen in Mechelen en Amsterdam is hiervan een voorbeeld. Wat waren hun doelstellingen, hun strijdmiddelen en wat was de rol van de overheid in dit conflict?
Mayke de Jong - Het woord en het zwaard. Aan de grenzen van het vroegmiddeleeuwse christendom
Voor moderne historici vormen de Saksenoorlogen van Karel de Grote – de brute manier waarop hij de Saksen bij zijn rijk heeft ingelijfd en hen gedwongen heeft zich te laten dopen – een schoolvoorbeeld van religieus gemotiveerd geweld. Twee generaties na hun gedwongen bekering zagen de Saksen Karel de Grote als hun redder. Maar welke invloed hadden die ‘trouweloze Saksen’ op het zelfbeeld van de Franken als ‘volk Gods’?
Contramine - Hans Jansen - De brief van Mohammed B., bevestigd aan het lijk van Theo van Gogh
De moord op cineast Theo van Gogh op 2 november 2004 werd door de dader gemotiveerd vanuit bepaalde religieuze argumenten. Aangezien hij een pamflet op het lichaam achtergelaten heeft is het mogelijk zijn motieven historisch en ideologisch te duiden. Op welke teksten beroept hij zich en in welke traditie plaatst hij zichzelf?
|
