THEMANUMMER - 'DE WESTFORSCHUNG EN NEDERLAND
onder gastredactie van Barbara Henkes en Ad Knotter
Barbara Henkes en Ad Knotter - Ten geleide
De vraag hoe Duitse nationaal-socialisten hun aanspraken op onder meer het aangrenzende Nederland wetenschappelijk hebben trachten te onderbouwen heeft in Duitsland de afgelopen jaren tot heftige debatten geleid. Een dergelijke discussie over de vervlechting van politiek en wetenschap verdient ook in de Nederlandse geschied-wetenschap een plaats.
Ton Nijhuis - Het debat over de Westforschung in Duitsland en Nederland
Het debat over de Westforschung is sterk gestimuleerd door het Duitse onderzoek naar de Ostforschung. Evenzeer is het er door belast. De aanzienlijke verschillen die er bestaan tussen deze twee fenomenen verdienen aandacht. Bovendien moet rekening worden gehouden met de historiografische en politieke context die in Duits-land sterk verschilt van die in Nederland.
Peter Schöttler - Die deutsche ‘Westforschung’ der 1930er Jahre zwischen ‘Abwehrkampf’ und territorialer Offensive
Was ist mit dem Wort ‘Westforschung’ gemeint? Was heißt dabei ‘Westen’ und was heißt hier ‘Forschung’? Welche Personengruppe ist betroffen, welche Institutionen? Um welche Forschungsarbeiten im engeren Sinne geht es – mit welchen Konsequenzen? Welche Kontroversen werden gegenwärtig über das ‘Erbe’ der Westforschung nach 1945 geführt?
Peter Groenewold - Die politische Dimension fehlt. Anmerkungen zum Beitrag von Karl Ditt
Volgens Groenewold gaat Karl Ditts bijdrage over Franz Petri uitsluitend over wetenschappelijk-inhoudelijke vraagstukken De politieke dimensie wordt verwaarloosd, terwijl Petri deel uitmaakte van een netwerk dat voor de ideologische voorbereiding van de bezetting van Nederland en België verantwoordelijk was.
Marnix Beyen - De grenzen van de grensoverschrijdende West-forschung. De wetenschappelijke zoektocht naar etnische eigenheid in Nederland en Wallonië 1850-1950
De Duitse Westforschung bouwde in hoge mate voort op thema’s die al eerder in het historische bewustzijn van de West-Europese landen hadden postgevat. Een vergelijkende studie van Nederland en Wallonië maakt duidelijk dat dit gegeven voor de Volkstums-politik van de Duitse bezetter een zegen, maar vooral ook een vloek kon zijn.
Martijn Eickhoff - Intenties en effecten van de Westforschung. Commentaar bij de bijdrage van Marnix Beyen
Waar Beyen spreekt van relatief ‘autochtone’ nationale geschiedbeelden die nauwelijks door Westforscher werden beïnvloed, wordt in deze bijdrage beklemtoond dat deze geschiedbeelden ook op ‘allochtone’ bronnen steunden. Dit wordt vooral duidelijk indien men zich niet blind staart op de geschiedschrijving, maar ook vakgebieden als de archeologie, volkskunde, sociologie en fysische antropologie bij de analyse betrekt.
Barbara Henkes - De eenheid van ‘het volk’ als basis voor wetenschap en politiek. P.J. Meertens en de Westforschung
In de jaren 1930 en 1940 raakte het wetenschappelijk onderzoek naar een staatsgrensoverschrijdende volkscultuur verweven met het politieke streven naar een Groot-Nederlandse en een Groot-Germaanse eenheid. Door zijn oriëntatie op Vlaanderen en Duitsland werd ook P.J. Meertens, de secretaris van de Dialecten- en Volkskundecommissie van de KNAW, daarin betrokken.
Ad Knotter - Na de Kulturraumforschung. Oude en nieuwe concepten in de grensoverschrijdende regionale geschiedschrijving
In de Kulturraumforschung werden regionale identiteiten gefundeerd in etniciteit, volkscultuur en taal, los van de later gevormde nationale grenzen. Dit essentialistische uitgangspunt speelt tegenwoordig geen rol meer in de regionale geschiedschrijving. Daarin wordt ervan uitgegaan dat regio’s worden gevormd door processen van interactie, constructie en transformatie. Grensoverschrijdend regionaal historisch onderzoek kan zich beter oriënteren op de sociaal-wetenschappelijke border studies.
Anton Schuurman - Ruimte en geschiedenis – een noodzakelijk debat
In reactie op het globaliseringproces en het postmodernisme is de discussie over regio en identiteit weer sterk opgeleefd. De geschiedwetenschap kan in deze discussie een belangrijke rol vervullen. Zij zal echter verder moeten gaan dan wijzen op het constructie- en proceskarakter van identiteiten.
Chris Lorenz - De Westforschung - een geval apart?
De verklaring waarom er in Duitsland wel een debat over de Westforschung heeft plaatsgevonden en in Nederland niet, is tweeledig. Enerzijds moet worden gekeken naar de voortdurende dominantie van het slachtofferperspectief in Nederland, anderzijds naar het zogenaamde Academische Poldermodel. De functioneringswijze van dit model wordt met behulp van de wetenschapssociologie van Pierre Bourdieu nader geanalyseerd.
BOEKBESPREKINGEN
H. Derks, Deutsche Westforschung. Ideologie und Praxis im 20. Jahrhundert (K. van Berkel)
B. Dietz, H. Gabel, U. Tiedau ed., Griff nach dem Westen. Die ‘Westforschung’ der völkisch-nationalen Wissenschaften zum nordwesteuropäischen Raum (1919-1960) (K. van Berkel)
G. Martin, Past futures. The impossible necessity of history (H. Simissen)
J. Ernest, Liberation historiography: African American writers and the challenge of history, 1794-1861 (E. van de Bilt)
L. Raphael, Geschichtswissenschaft im Zeitalter der Extreme. Theorien, Methoden, Tendenzen von 1900 bis zur Gegenwart (P. Dassen)
P. Hutton, Philippe Ariès and the politics of French cultural history (A. van der Zeijden)
J. G. Manning, Land and Power in Ptolemaic Egypt. The Structure of Land Tenure (B. Muhs)
Daniela Hüttinger, Zum Begriff des Politischen bei den Griechen (A. van Hoof)
R. Ferwerda ed., Keizer Julianus: Hymne aan de Moeder der Goden; Hymne aan koning Helios. Saloustios: Over de goden en de kosmos (S. Evers)
I. Weiler, Die Beendigung des Sklavenstatus im Altertum (M.P.B. de Jongh)
S. MacLean, Kingship and Politics in the Late Ninth Century. Charles the Fat and the End of the Carolingian Empire (A.J. Bijsterveld)
J. Kuys, Kerkelijke organisatie in het middeleeuwse bisdom Utrecht (K. Goudriaan)
J.P. Priotti, Bilbao et ses marchands au XVIe siècle, genèse d’une croissance (R. Fagel)
A.Th. van Deursen, De last van veel geluk. De geschiedenis van Nederland 1555-1702 (J. de Haan)
T.P. Barnard, Multiple centres of authority: Society and environment in Siak and eastern Sumatra, 1674-1827 (F. Colombijn)
J. Kunisch, Friedrich der Grosse. Der König und seine Zeit (J. Koop-mans)
R. van Gelder, Naporra’s omweg. Het leven van een VOC-matroos (1731-1793) (E. Kuijpers)
J. Koll, ‘Die belgische Nation’. Patriotismus und Nationalbewusst-sein in den Südlichen Niederlanden im späten 18. Jahrhundert (J. Fransen)
L. Gall, A. Schultz ed., Wissenskommunikation im 19. Jahrhundert. Nassauer Gespräche der Freiherr-vom-Stein-Gesellschaft (B. Allart)
H. Meijer, In Indië geworteld. De twintigste eeuw (H.Th. Bussemaker)
M. Duijvendak, B. de Vries ed., Stad van het noorden. Groningen in de twintigste eeuw (P. van de Laar)
R. Gellately, B. Kiernan ed., The specter of genocide. Mass murder in historical perspective (A. Krijger)
E.D. Weitz, A century of genocide. Utopias of race and nation (A. Krijger)
Chr. Buckard, Arthur Koestler. Ein extremes Leben 1905-1983 (O. Bieringa)
W. Melching, Van het socialisme, de dingen die voorbijgaan. Een geschiedenis van de DDR 1945-2000 (J. Pekelder)
