 |
|
THEMANUMMER - ‘HISTORISCHE BEELDCULTUUR’
Peter Rietbergen
Verbeeldingen van het verleden in woord, beeld en spel
Een complex cultureel continuüm voorbij de wetenschappelijke tekst
Dit themanummer belicht de vele manieren waarop het verleden de afgelopen tweehonderd jaar visueel verbeeld is: in de schilderkunst, de iconografie, het museum, de fotografie, de film, maar ook in themaparken en videogames. Dit inleidend artikel betoogt dat in de negentiende en twintigste eeuw een complex van verbeeldingen gegroeid is waarin tekst, beeld en spel steeds nauwer samenhangen. Tevens wordt ingegaan op de vraag in hoeverre deze verbeeldingen nog beantwoorden aan de regels die de wetenschap aan representatie van het verleden stelt.
Maria Grever
Visualisering en collectieve herinneringen
‘Volendams meisje’ als icoon van de nationale identiteit
De aandacht voor collectieve herinneringen is nog steeds groeiende. Geschiedtheoretici menen zelfs dat er sprake is van een memorial turn. In deze bijdrage gaat het om de visuele kanten daarvan. Na een uiteenzetting over collectieve herinneringen, zinnebeelden, iconen en toe-eigening, volgt een analyse van ‘Volendams meisje’ als icoon in de Nederlandse herinneringscultuur. In de negentiende en twintigste eeuw verdrong zij het zinnebeeld van de Vrijheidsmaagd. Waarom is juist deze icoon de nationale identiteit gaan visualiseren? Wat zegt dat over de omgang met het Nederlandse verleden?
Hendrik Henrichs
Een zichtbaar verleden?
Historische musea in een visuele cultuur
De visualisering van het verleden in musea kan volgens Johan Huizinga en Krzysztof Pomian in sacrale termen worden begrepen. Tegelijkertijd moet worden vastgesteld dat historische musea, vrijwel vanaf hun oprichting in de negentiende eeuw, populaire en spectaculaire visualiseringstechnieken gebruiken die zijn ontleend aan de massacultuur. Hoe verhouden, in het historische museum, het sacrale en het profane zich tot elkaar in de visuele cultuur van de eenentwintigste
eeuw?
Joes Segal
De strijd om het verleden
Schilderkunst en film in de Sovjet-Unie
Het is een wijd verbreid cliché dat kunst en cultuur in totalitaire regimes volledig dienstbaar zijn aan de machthebbers en hun legitimerende ideologie. Een analyse van de representatie van het verleden in de film en schilderkunst van de Sovjet-Unie geeft inzicht in de ambivalenties van de artistieke praktijk.
Wander Eikelboom
Wanneer de hemel in tweeën scheurt
Filmische verbeeldingen van de atoombom
Hiroshima wordt met enige regelmaat getypeerd als een gebeurtenis die niet te representeren is. Toch is er een schijnbaar onstuitbare stroom films verschenen die een invulling geven aan de erfenis van de atoombom. Hoe werd deze onrepresenteerbare ervaring hierin verbeeld? Hoe werden deze films beoordeeld? Welke rol speelt het begrip trauma in dit verhaal?
Peter Rietbergen
Middeleeuwse gladiatoren
Beschavingsmodellen, held(inn)en en verbeeldingen van het verleden
De ‘middeleeuwse gladiator’ staat symbool voor verbeeldingen van het verleden waarin een held de hoofdrol speelt. Het verhaal dat structuur geeft aan deze verbeeldingen kan zowel tekstueel als visueel zijn. Dikwijls wordt in die verhalen het al dan niet fictieve verleden gepresenteerd als een strijdperk waarin de held, de belichaming van de gemarginaliseerde goede orde, het opneemt tegen de zogenaamde beschaving, die tot barbarij vervalt. Deze verbeeldingen komen tegemoet aan de behoefte van de westerse mens om te ontsnappen aan de anonimiteit van de moderne, technologische maatschappij.
|
